Η ελπίδα πεθαίνει τελευταία...

 

Ποιος δεν θα ήθελε να περάσει σε έναν ευτυχισμένο, αιώνιο «παράδεισο» μετά τον θάνατό του; Ποιος θα ήθελε να περάσει μια δυστυχισμένη, αιώνια «κόλαση»;

Φαντάζομαι κανείς.

Οι θρησκείες χρησιμοποιούν το απόλυτο ψυχολογικό δίπολο ανταμοιβής και τιμωρίας για να χειραγωγήσουν τους πιστούς από πολύ τρυφερή ηλικία. Αφού βαπτιστούν βρέφη, τα παιδιά αντί να μαθαίνουν πώς λειτουργεί ο κόσμος γύρω τους και πώς να εκτιμούν σωστά τις δυνάμεις τους και να στέκονται στα πόδια τους, διδάσκονται ότι αόρατες δυνάμεις διεκδικούν την ψυχή τους και χρειάζονται το έλεος κάποιου θεού για να τα βγάλουν πέρα.

Πόσα παιδιά μεγαλώνουν με παράλογους φόβους και ενοχές; Φοβάμαι πάρα πολλά. Πόσα τους ξεπερνούν μεγαλώνοντας; Φοβάμαι πολύ λίγα.

Έχοντας ανοίξει «το παράθυρο» στο μεταφυσικό, ο πιστός είναι πολύ πιθανό να πιστεύει και σε άλλες ανυπόστατες δοξασίες πέρα από κάποιον θεό. Μάτιασμα, μάγια, μαγγανείες,  φυλαχτά, καφε/χειρο/χαρτο-μαντεία, ζώδια, κάλεσμα πνευμάτων, ξωτικά, φαντάσματα, δαίμονες. Ο πιστός νιώθει γύρω του ένα αόρατο, απειλητικό δίκτυο, επιβαρύνοντας χωρίς λόγο τον ψυχισμό του με ανύπαρκτες απειλές.

Δεκτικός σε αόρατους παράγοντες, ο πιστός εύκολα πιστεύει και σε κομπογιανιτισμούς και αλχημισμούς όπως η κρυσταλλοθεραπεία, η ομοιοπαθητική, η «φυσική ανοσία» με τη διατροφή/την αναπνοή/την επαφή με τη γη, οι «εναλλακτικές θεραπείες», τα άγια θεραπευτικά λάδια/λείψανα/αγιάσματα. Όλα αυτά είναι ανώδυνα, αν δεν επιβαρύνουν την υγεία και την τσέπη του πιστού. Δυστυχώς όμως, συχνά ο πιστός καθυστερεί ή αποφεύγει να ζητήσει βοήθεια από τη σύγχρονη ιατρική, στρεφόμενος πρώτα ή αποκλειστικά σε «εναλλακτικές» μεθόδους.

Κι επειδή βολεύει το αφήγημα της θρησκείας, ο πιστός ενθαρρύνεται να πιστεύει σε θεωρίες παγκόσμιας συνωμοσίας, μυστικές σκοτεινές λέσχες της «Νέας Τάξης Πραγμάτων», αεροψεκασμούς, αντίχριστα «χαράγματα» barcode, 5G και εμβόλια, καταστρέφοντας ή αποφεύγοντας πράγματα που θα του διευκόλυναν, θα του βελτίωναν ή ακόμη και θα του επιμήκυναν τη ζωή. Παραδόξως, ο πιστός μπορεί να φορά γυαλιά ή να παίρνει ινσουλίνη για όλη του τη ζωή επειδή είναι διαβητικός, αλλά να αρνείται ένα εμβόλιο ή μια χειρουργική επέμβαση, επειδή έτσι λέει το δόγμα του.

Γενικά, ο πιστός πρέπει να νιώθει ότι βάλλεται από παντού ώστε να χρειάζεται τη βοήθειά της εκάστοτε θρησκείας για να προστατευτεί και να σωθεί.

Τα αστήρικτα «πιστεύω», βέβαια, δεν είναι αποκλειστικό χαρακτηριστικό των πιστών. Συναντώ συχνά ανθρώπους που δηλώνουν άθεοι ή αγνωστικιστές, και ταυτόχρονα «είναι ανοιχτοί» ή πιστεύουν σε άλλες ανερμάτιστες δοξασίες, μεταφυσικές ή μη. «Ζούμε σε μάτριξ», «Είμαστε δημιούργημα εξωγήινων», «Η σκέψη δημιουργεί την ύλη», «Η ψυχή είναι αθάνατη ενέργεια», «Το σύμπαν έχει συνείδηση», «Η ύλη έχει συνείδηση», «Τα κβάντα ενοποιούν τα πάντα». Αλλόκοτες, συνήθως γοητευτικές φαντασίες και φαντασιώσεις, πολλές φορές με φαινομενική επικάλυψη επιστημοσύνης, δυστυχώς αστήρικτες.

Έχω γράψει αρκετές φορές ότι δεν αποδέχομαι ως πραγματικό ό,τι δεν περνάει τη βάσανο της επιστημονικής μεθόδου. Υπάρχει σοβαρός λόγος για αυτό. Δεν υπάρχει τίποτε που να αποδεικνύεται επιστημονικά και να μην ισχύει πραγματικά. Η επιστήμη μπορεί να κάνει αποδεδειγμένες προβλέψεις, και να έχει πάντα το ίδιο αποτέλεσμα. Η επιστημονική μέθοδος είναι ο καλύτερος τρόπος που έχουμε για να καταλάβουμε την πραγματικότητα όσο αντικειμενικότερα γίνεται. Κι εδώ φρενάρουν απότομα όλες οι αστήρικτες «θεωρίες» και «ιστορίες (επιστημονικής) φαντασίας».

Όταν ζητήσεις ενδείξεις, στοιχεία, αποδείξεις, δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά, peer reviews, οι «οπαδοί» τους θα σε παραπέμψουν σε βιβλία, ομιλίες, blog, άρθρα, βίντεο, σχεδιαγράμματα. Σε γνώμες και φαντασίες άλλων, που πολλές φορές φέρουν βαρύγδουπους πανεπιστημιακούς τίτλους. Ένας επιστήμονας όμως όταν δεν γνωρίζει, νιώθει την υποχρέωση να πει «δεν ξέρω». Αν κάνει υποθέσεις, συνήθως τις κρατά για τον εαυτό του μέχρι να έχει κάτι «απτό» να παρουσιάσει.  Όταν ένας «επιστήμονας» υποστηρίζει κάτι αστήρικτο, πουλάει μούρη, τρέλα, υπηρεσίες ή κάποιο βιβλίο. Ειδάλλως θα κατέθετε τη μελέτη του και θα αποδείκνυε την αλήθεια των λόγων του, κερδίζοντας Νόμπελ, δόξα, χρήμα, την εκτίμηση του κόσμου.

«Μα πολλοί επιστήμονες θεωρήθηκαν τρελοί την εποχή τους». Η επιστημονική μέθοδος εφαρμόζεται εδώ και 150 περίπου χρόνια. Κανένας επιστήμονας δεν θεωρείται τρελός, επειδή νομίζει ότι τεκμηρίωσε τα λεγόμενά του. Όταν όμως τα λεγόμενά του καταρρίπτονται, ή απλώς δεν αποδεικνύονται κι αυτός δεν το παραδέχεται, δεν μπορεί να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Αν αύριο κάποιος γνωστός κοσμολόγος ισχυριστεί ότι η σκοτεινή ενέργεια είναι κοσμικά βακτήρια που αναπαράγονται ανεξέλεγκτα σπρώχνοντας το σύμπαν, οι υπόλοιποι κοσμολόγοι δεν είναι καθόλου υποχρεωμένοι να δεχθούν τον λόγο του ή να προσπαθήσουν να τον καταρρίψουν. Το βάρος της απόδειξης βαρύνει αυτόν που κάνει τον ισχυρισμό. Μέχρι τότε, αυτό που λέει απλώς δεν ισχύει. Η παρατηρήσιμη από τις αισθήσεις και την τεχνολογία μας πραγματικότητα δεν φαίνεται να περιλαμβάνει κοσμικά βακτήρια, οπότε μια τέτοια υπόθεση είναι απλώς περιττή, φαντασία.

Υπάρχουν δεκάδες λόγοι για τους οποίους κάποιος που δεν πιστεύει στον θεό, μπορεί να πιστεύει ότι υπάρχει κάποια συνέχεια, κάποιος ανώτερος τελικός σκοπός, κάτι αιώνιο. Και στη συνέχεια, άλλες φορές από ανασφάλεια, άλλες φορές προκειμένου να μοιραστεί το μήνυμα, να εμφανίζεται ως «ευαγγελιστής» να παρουσιάσει την κοσμοθεωρία του. Είτε από κοντά, είτε στο ίντερνετ, (ειδικά στο ίντερνετ), η συζήτηση ακολουθεί περίπου την εξής πορεία: Κάποιος παρουσιάζει μια αστήρικτη «θεωρία». Όταν του ζητήσουν στοιχεία, παραπέμπει (αν έχει) σε συνήθως τεράστια, εξίσου αστήρικτα κείμενα, βίντεο ή βιβλία. Ζητά από τους συνομιλητές να αποδείξουν το αντίθετο. Λέει ότι «απλώς παρουσίασε μια εναλλακτική». Καταλήγει να θίγεται όταν του εξηγούν ότι δεν έχει λογικά επιχειρήματα και ότι ισχυρίζεται αναπόδεικτα πράγματα.

Μπορούμε να κάνουμε άπειρες αστήρικτες υποθέσεις. Γιατί να επιλέξουμε κάποια ή κάποιες; Γιατί τις συγκεκριμένες; Μήπως δεν είμαστε αρκετά ορθολογιστές; Εδώ ο παράγοντας «ανθρώπινη ψυχολογία» παίζει τεράστιο ρόλο. Κάθε ζωντανός οργανισμός θέλει να παραμείνει ζωντανός. Ο άνθρωπος με τον πολύπλοκο εγκέφαλό του, μπορεί τελικά να απορρίψει την μετά θάνατον ζωή της μιας ή της άλλης θρησκείας, δεν μπορεί όμως να απαλλαγεί από τη βαθύτερη επιθυμία για ζωή. «Η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία». «Ο πνιγμένος από τα μαλλιά του πιάνεται». Ευσεβείς πόθοι. Γνωστική δυσαρμονία. Cherry picking. Εθελοτυφλία. Η ανάγκη να είμαστε μύστες σε κάτι ιδιαίτερο. Ρομαντισμός. Άρνηση. New age (ή όχι) spiritualism. Άλλοι λόγοι. Συνδυασμοί των παραπάνω.  Out of the frying pan into the fire (για να γλιτώσεις από το τηγάνι, έπεσες στη φωτιά), λέει μια αγγλική παροιμία. Το μυαλό μας είναι ευπρόσβλητο σε βολικές πλάνες.

 Το ξέρω, το έχω ζήσει, καμιά φορά το αισθάνομαι ακόμη. Είναι δυσβάσταχτο για όλους να τελειώνουν όλα για εμάς, με τον θάνατό μας. Ειδικά όταν έχουμε μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον που θεωρείται δεδομένη κάποιου είδους συνέχεια μετά τον θάνατο. Είναι όμως μέρος του κύκλου της ζωής, της φυσικής πορείας των πάντων. Σχηματισμός, άνοδος, πτώση, «θάνατος», μετασχηματισμός ύλης και ενέργειας σε κάτι εντελώς διαφορετικό. Εμείς, το σώμα μας, η ύπαρξή μας, ο εγκέφαλός μας, το εγώ που διαμορφώνουμε ηλεκτροβιοχημικά μέσα στο κεφάλι μας, φτιάχνονται από υλικά που προήλθαν από τη γέννηση του σύμπαντος και μετασχηματίστηκαν στους πυρήνες άστρων, βρέθηκαν και ανακυκλώθηκαν στη Γη επί εκατομμύρια χρόνια και θα συνεχίσουν να ανακυκλώνονται μετά την αποσύνθεσή μας. Είναι στο χέρι μας να κάνουμε κάτι χρήσιμο για τα όντα που έχουν την τύχη να έχουν συνείδηση της ύπαρξής τους, αφήνοντας όσο το δυνατόν λιγότερη εντροπία πίσω μας, στο σύντομο πέρασμά μας από το αχανές φαινόμενο που αποκαλούμε σύμπαν.

Το κβαντικό ζεν των τσάκρα

Μεγαλώνοντας την προ ίντερνετ εποχή, το μόνο μέσο πρόσληψης νέων πληροφοριών ήταν οι εφημερίδες, τα περιοδικά, τα βιβλία. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο καθένας μπορούσε να εκδώσει ό,τι ήθελε απευθυνόμενος στο εύπιστο κοινό, χωρίς εύκολα προσβάσιμο αντίλογο ή κριτική. Σε πολλές βιβλιοθήκες υπήρχαν «απόκρυφα» βιβλία όπως η Σολομωνική, γυρισμένα μάλιστα ανάποδα από τους μύστες, για να μην «αφήνουν τις σκοτεινές δυνάμεις των κειμένων τους να ζωντανέψουν». Όπως έχουμε ξαναπεί, η θρησκεία ανοίγει διάπλατα το παράθυρο στο μεταφυσικό.

Όντας περίεργος από μικρός, διάβασα δεκάδες βιβλία και περιοδικά, ήρθα σε επαφή με μεταφυσικές δοξασίες διαφόρων ειδών και θεώρησα έγκυρες κάποιες από αυτές. Πίστευα στη θετική και αρνητική ενέργεια, την ενέργεια των κρυστάλλων, την τηλεπάθεια, την τηλεκίνηση, τα εξωσωματικά ταξίδια, το ανθρώπινο «ενεργειακό αυγό». Πίστευα στα πνεύματα, τα φαντάσματα, τα μάγια, το κάρμα, τον «συντονισμό» με τη φύση, τον απώτερο σκοπό και τη μυστική σχέση όλων. Με λίγα λόγια πίστευα σε συναρπαστικές, αλλά εντελώς ανερμάτιστες δοξασίες, σε συνδυασμό με τον χριστιανισμό. Και δεν ήμουν ο μόνος. Όταν μεγαλώνεις σε μια κοινωνία που «το ξεμάτιασμα», και «να σου πω τον καφέ/τα χαρτιά/την παλάμη» θεωρούνται δεδομένες πρακτικές ακόμη και από μορφωμένους ανθρώπους, οποιαδήποτε μεταφυσική μορφή ή επέμβαση σου φαίνεται δεδομένη.

Η διαδικασία απόρριψης της πιθανότητας ύπαρξης του Θεού, και κατ’ επέκταση των θεών γενικότερα όμως, συμπαρέσυρε και την πιθανότητα ύπαρξης οποιουδήποτε μεταφυσικού φαινομένου. Εξάλλου, θεοί και μεταφυσικό, είναι κρίκοι της ίδιας σαθρής αλυσίδας. Διαβάζοντας για τη φυσιολογία του ανθρώπινου εγκεφάλου, συνειδητοποίησα πληρέστερα τα εξής:

Από την πρώτη στιγμή που γεννιόμαστε, αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα γύρω μας μέσα από τις περιορισμένες αισθήσεις μας, όπως την ερμηνεύει ο επίσης περιορισμένος εγκέφαλός μας. Η εμπειρία μάς διδάσκει σιγά-σιγά πως όσα βλέπουμε, ακούμε, μυρίζουμε, γευόμαστε, αισθανόμαστε, είναι πάντα πραγματικά. Οι αισθήσεις και ο εγκέφαλός μας όμως, ξεγελιούνται εύκολα, κι έτσι πολλές φορές πιστεύουμε ότι είδαμε, νιώσαμε ή ακούσαμε κάτι που δεν είναι πραγματικό. Αν μάλιστα θέλουμε να υπάρχει κάτι ανύπαρκτο, οι πιθανότητες να το αντιληφθούμε ψευδώς, αυξάνονται.

Χωρίς να έχουμε ακόμη κατανοήσει και χαρτογραφήσει πλήρως τον εγκέφαλο, γνωρίζουμε ότι η λειτουργία του βασίζεται σε ηλεκτροχημικές διεργασίες. Οι σκέψεις είναι ηλεκτρικές ροές στις συνάψεις των εγκεφαλικών νευρώνων μας. Η ίδια πραγματικότητα μας φαίνεται αλλιώς όταν είμαστε πεινασμένοι, διψασμένοι, αγχωμένοι, ενθουσιασμένοι, μεθυσμένοι. Τα συναισθήματα είναι μεταφράσεις της χημείας του σώματος και του εγκεφάλου μας, από τον εγκέφαλό μας. Χαρά, λύπη, ηρεμία, ένταση, είναι διαφορετικές χημικές καταστάσεις που ο εγκέφαλός μας παρουσιάζει ως ευχάριστα ή δυσάρεστα συναισθήματα. Το ίδιο συμβαίνει σε όλα τα ζωντανά πλάσματα, στον βαθμό που έχει εξελιχθεί ο εγκέφαλος και το νευρικό τους σύστημα. Ο φόβος ή η χαρά του σκύλου μας, είναι εξίσου πραγματικά συναισθήματα με τα δικά μας, και βασίζονται στις ίδιες χημικές ουσίες και διεργασίες. Ένα πλάσμα με πολυπλοκότερο εγκέφαλο από εμάς, με διαφορετικά, καλύτερα αισθητήρια όργανα, θα αντιλαμβανόταν πληρέστερα την πραγματικότητα. Αν για παράδειγμα αντιλαμβάνεται τα μαγνητικά πεδία και βλέπει και στο υπέρυθρο, θα ξέρει πάντα προς τα πού κατευθύνεται και θα βλέπει μακρινούς γαλαξίες. Η σφαιρικότητα της Γης και η ύπαρξη άλλων ηλιακών συστημάτων, θα του είναι αυταπόδεικτες πραγματικότητες. Οι δυνατότητες μεγαλώνουν, ανάλογα με το πόσο πλήρη ερεθίσματα λαμβάνεις από την πραγματικότητα, και από την επεξεργαστική δυνατότητα του εγκεφάλου σου.

Οι σκέψεις στην πραγματικότητα αποτελούν «απλώς» πολύπλοκες ηλεκτροχημικές διαδικασίες που ακολουθούν τους φυσικούς νόμους που τις διέπουν. Ένας γιατρός μπορεί χορηγώντας μας την κατάλληλη ουσία να μας κάνει χαρούμενους, λυπημένους, φοβισμένους, θαρραλέους, αδιάφορους κλπ. Τα συναισθήματά μας δεν θα διαφέρουν σε τίποτε από τα «αυθεντικά». Δεν είναι εξάλλου τυχαίες οι αυτοκτονίες μετά από κατάχρηση ουσιών. Ο αυτόχειρας είναι πεπεισμένος ότι η πραγματικότητα είναι τόσο ζοφερή, όσο την αντιλαμβάνεται. Ούτε είναι προσποιητό το κέφι του μεθυσμένου με πράγματα που δεν θα τον διασκέδαζαν νηφάλιο.

Ο μηχανισμός της σκέψης περιλαμβάνει ηλεκτρισμό, η τάση του ρεύματος όμως είναι πολύ χαμηλή. Καταγράφεται από ηλεκτρόδια κολλημένα στο κεφάλι ή βαλμένα εντός του εγκεφάλου, αλλά δεν «εκπέμπεται» στο σύμπαν. Οι σκέψεις μας είναι ροές ηλεκτρονίων και μεταβολή της χημείας του εγκεφάλου μας. Άλλες σκέψεις μας γίνονται στη γλώσσα μας, άλλες είναι αφηρημένα εικονοποιημένες, συμβολικές, εντελώς αόριστες. Αν ένα πνεύμα, η φύση, μια αόρατη νόηση καταφέρει να «ακούσει» τις σκέψεις μας παρακολουθώντας αυτή τη ροή, είναι αδύνατο να τις αποκωδικοποιήσει. Ακόμη όμως κι αν τις καταλάβαινε επειδή τις διατυπώνουμε μεγαλόφωνα, θα πρεπε να αλλοιώσει αθέατα την πραγματικότητα για να τις ικανοποιήσει. Γιατί όμως μια νόηση τέτοιων δυνατοτήτων να ικανοποιήσει τις ασήμαντες επιθυμίες ενός ασήμαντου πλάσματος που ζει ασήμαντα λίγο και η επίδρασή του στο σύμπαν είναι μηδενική; Η επίτευξη της επιθυμητής χημικής ισορροπίας του εγκεφάλου του, μέσω της πραγματοποίησης των θέλω του, δεν είναι σε καμία περίπτωση επαρκής λόγος. Και για ένα σύμπαν που ακολουθεί τους φυσικούς νόμους, οι επιθυμίες μας ακόμη και να γίνονταν αντιληπτές, θα θεωρούνταν ασήμαντες. Όμως το σύμπαν, η φύση, ούτε ενδιαφέρονται, ούτε αδιαφορούν. Απλώς δεν έχουν νόηση ή συνείδηση για να πάρουν θέση απέναντι στα θέλω μας.

Οι σκέψεις μας, τα συναισθήματά μας, οι προτιμήσεις μας, συμβαίνουν μόνο μέσα στο μυαλό μας. Οι επιθυμίες μας είναι η φυσική τάση του εγκεφάλου μας να «νιώσει ικανοποιημένος», αναζητώντας τη χημική ισορροπία «της αρεσκείας του». Εξαιτίας των συναισθημάτων μας, κάνουμε πολλά πράγματα που αποτελούν σπατάλη χρόνου, χρήματος και ενέργειας. Διακοσμούμε τα σπίτια μας, αγοράζουμε ωραία ρούχα, παίρνουμε ακριβά αυτοκίνητα, ηχοσυστήματα, τηλεοράσεις, δημιουργούμε σχέσεις, διασκεδάζουμε, κάνουμε βλαπτικές καταχρήσεις. Όπως όλα τα έμβια όντα, μας αρέσει να αισθανόμαστε καλά. Για έναν εγκέφαλο απαλλαγμένο από συναισθήματα, πολλά από τα πράγματα που κάνουμε δεν θα είχαν κανένα απολύτως νόημα.

Η πίστη σε μεταφυσικά φαινόμενα, η βεβαιότητα ότι οι φυσικοί νόμοι κάμπτονται και αλλάζουν επειδή έτσι επιθυμεί ένας ή περισσότεροι άνθρωποι, ή κάποια άλλη «δύναμη», είναι εντελώς αβάσιμες. Ο μικρόκοσμος των υπερχορδών δεν αφορά τα «τεράστια» εγκεφαλικά μας κύτταρα. Οι σκέψεις μας δεν «εμπλέκονται κβαντικά» με την πραγματικότητα, διαμορφώνοντάς την. Οι στατιστικές συμπτώσεις δεν αποδεικνύουν «ενεργειακές θεραπείες» και «κοσμικές επεμβάσεις». Μπορεί να μη γνωρίζουμε τα πάντα, έχουμε όμως αναπτύξει αρκετή τεχνολογία, ώστε να εντοπίζουμε σχεδόν κάθε είδους ενέργεια που μας περιβάλλει. Και δεν έχουμε καταγράψει ποτέ ανεξήγητα φαινόμενα, μεταβολές που οφείλονται σε πνευματικούς, πνευματιστικούς, ή άλλους παραφυσικούς παράγοντες. Δεν υπάρχει κανένα «πνευματιστικό» ή «μεταφυσικό» φαινόμενο που να μην εξηγείται φυσικά. Οι ευσεβείς πόθοι της «νοητικής επικοινωνίας με τη φύση» δεν διαφέρουν σε τίποτε από αυτούς της πίστης σε μια θρησκεία.

Χρήσιμα Links:

The Mad Sc1ent1st Ουσίες, ουσίες και...βιοενέργεια;!
https://youtu.be/Q7AprnEQ9Po

Κβαντομηχανική, μια παρεξηγημένη θεωρία:

https://www.maxmag.gr/science/kvantomichaniki-mia-parexigimeni-theoria/

Μπορείς να φορτίσεις κινητό με το ανθρώπινο ρεύμα;
https://gizmodo.com/could-you-charge-an-iphone-with-the-electricity-in-your-1722569935

«Άγιοι» άνθρωποι

Μέχρι πρόσφατα, στο μυαλό μου (όπως και στο μυαλό των περισσότερων νομίζω) η λέξη «άγιος» ήταν συνώνυμη του «πολύ καλός άνθρωπος». Πίστευα ότι ο άγιος είναι ένας καλόκαρδος πιστός με τόσο σημαντική προσφορά στους συνανθρώπους του ώστε τελικά να αγιοποιηθεί. Είχα όμως δίκιο;

Αρχικά ξαναδιάβασα αρκετούς βίους αγίων. Ενδεικτικά, μπορεί να βρει κανείς πολλούς εδώ:

https://www.imkythiron.gr/index.php/vioi-agion?start=480
https://orthodoxfathers.com/Agioi-Pateres-Miteres-Orthodoxias
http://orthmad.gr/tags/συναξάρι-βίοι-αγίων

Δεν είχα προσέξει ποτέ στο παρελθόν ως πιστός ότι οι άγιοι και οι άγιες έχουν ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

1. Μαρτύρησαν για την πίστη τους στον Χριστό. Σε πολλές περιπτώσεις σώθηκαν από θαύμα, και αυτό έκανε τους βασανιστές να πιστέψουν. Εναλλακτικά, μετά από απανωτές θαυματουργές διασώσεις από φριχτά βασανιστήρια, τελικά πέθαναν για να αγιάσουν πανηγυρικά. Τα μαρτύριά τους έχουν καταγραφεί από άγνωστες πηγές λεπτομερώς.
   
   

2. Ήταν ευεργέτες του χριστιανισμού, πατριάρχες, ιεράρχες, ιεροδιδάσκαλοι. Εξήγησαν ή ανέπτυξαν «θεοφώτιστα» τη θεολογία που υποστηρίζει το εκάστοτε δόγμα.
   
   

3. Ήταν θερμοί χριστιανοί από μικρά παιδιά, σε βαθμό να παίρνουν εκκλησιαστικά αξιώματα πριν κλείσουν τα είκοσι. Οι γονείς τους, αν ήταν «ειδωλολάτρες», έγιναν τελικά και αυτοί χριστιανοί.
   Εναλλακτικά προέρχονταν από «ειδωλολατρική» οικογένεια, αλλά είδαν το φως και έγιναν θερμοί χριστιανοί, εκχριστιανίζοντας κι άλλους. Σε κάθε περίπτωση κατέληξαν είτε ως μάρτυρες, είτε ως ευεργέτες.
   
   

4. Οι γυναίκες αγίες υποστήριζαν την παρθενία, είτε ζώντας κοσμικά αλλά αποφεύγοντας ενεργά να παντρευτούν, είτε πηγαίνοντας σε μοναστήρια. Για μια ακόμη φορά, η εναντίωση στη φύση, η διακοπή της διαιώνισης του είδους, η στέρηση της ικανοποίησης, θεωρούνται αρετές από κάποια θρησκεία.
   
   

5. Κάποιοι έκαναν ευεργεσίες. Η ιδιότητα που θα θεωρούσε κανείς άρρηκτα δεμένη με την αγιότητα, δεν είναι ούτε δεδομένη, ούτε απαραίτητη. Στην πλειοψηφία τους οι άγιοι αποτελούν παραδείγματα προς μίμηση μόνο για τον τρόπο που έσωσαν την ψυχή τους, όχι για τις πράξεις τους απέναντι στην κοινωνία. Κατά τη διάρκεια της ζωής, λίγοι άγιοι εμφανίζονται ως ευεργέτες των άλλων. Ξεχωρίζει η τριπλή εμφάνιση των Αγίων Αναργύρων, ως τριών διαφορετικών αδελφών και γιατρών με τα ονόματα Κοσμάς και Δαμιανός, που φρόντιζαν κόσμο χωρίς αμοιβή, καθώς και μερικών ακόμη χριστιανών γιατρών που ονομάζονται Ανάργυροι.
   Η συμπαράσταση στον πόνο του συνανθρώπου όμως, εκτός από ανθρώπινη ενσυναίσθηση, είναι αναμενόμενη από κάθε χριστιανό που αγαπά τον πλησίον του, και πολύ περισσότερο από έναν άγιο.
   Κάποιοι άγιοι που μόνασαν, άφησαν τις περιουσίες τους στους φτωχούς. Αφ’ ενός όμως, όλοι οι μοναχοί παγκοσμίως αφήνουν τις περιουσίες τους πίσω. Αφ’ ετέρου, ο πιστός που θεωρεί τα εγκόσμια μάταια και προσωρινά, εκ των πραγμάτων αδιαφορεί γι’ αυτά. Είναι σαν να θαυμάζουμε έναν βίγκαν επειδή «νηστεύει όλο τον χρόνο». Δεν υπάρχει καμία θυσία, όταν χαρίζεις κάτι χωρίς καμία αξία για σένα.
   
   

6. Οι άγιοι κάνουν θαύματα. Κάποιοι φέρονται να τα έκαναν και εν ζωή. Στους περισσότερους όμως αποδίδεται πλειάδα ανεξακρίβωτων και ανώνυμων «θαυμάτων», και θρύλων, που γίνονται απροβλημάτιστα δεκτοί από τους πιστούς.
   Εδώ θα μου επιτρέψετε να βγω λίγο εκτός θέματος αγιοποίησης.
   Οι περισσότεροι άγιοι είναι υπεύθυνοι για «θαυματουργές» ιάσεις, επειδή κάποιος προσευχήθηκε σε αυτούς, ή τους είδε σε όραμα ή σε όνειρο και μετά έγινε καλά.
   Δεν είναι όμως υπεύθυνοι για τα εκατομμύρια πιστών που προσευχήθηκαν σε αυτούς, αλλά το πρόβλημά τους δεν λύθηκε ποτέ. Οι νεκροί δεν δοξάζουν τον Κύριο που έγιναν καλά, και οι ζωντανοί συγγενείς τους πρέπει να πουν «έχει το σχέδιό του ο Θεός» και να μην θεωρήσουν υπεύθυνο τον άγιο που «δεν έκανε το θαύμα του». Που αν ήταν στο σχέδιο του Θεού θα συνέβαινε χωρίς την επέμβασή του αγίου, σωστά; Οπότε, τι νόημα έχει η προσευχή; Τι ρόλο παίζει ο άγιος; Δυστυχώς καμία. Δόγμα και λογική δεν συνάδουν για μια ακόμη φορά. 

Πώς ανακηρύσσεται όμως κάποιος Άγιος; Ας δούμε τι λέει η Ορθοδοξία:

«... η αναγνώριση των υπό του Θεού δοξασμένων προσώπων και της κατάταξης αυτών γίνεται αδιάκοπα υπό της γενικής εκκλησιαστικής συνείδησης. Βέβαια, η εκκλησιαστική αρχή πρέπει να καθορίζει μερικές λεπτομέρειες που ακολουθούν την αγιοποίηση κάποιου, αλλά για κανένα λόγο δεν πρέπει να προβαίνει, με αποκλειστικά δικιά της πρωτοβουλία, στην ανακήρυξη Αγίου, διότι αυτό δεν είναι έργο αποκλειστικά δικό της, αλλά της εν γένει συνείδησης της Εκκλησίας.
Υπάρχουν τρεις βασικές και δύο δευτερεύουσες προϋποθέσεις για να ανακηρυχτεί ένας άνθρωπος Άγιος (Σταυριανός Κ., σημειώσεις). Οι βασικές προϋποθέσεις είναι οι εξής:

1. Να είναι μέλος της Εκκλησίας, να έχει βαπτιστεί
2. Να διακατέχεται από ορθόδοξο φρόνημα.
3. Να έχει ευσεβή ζωή και πνευματική ακτινοβολία, για τα οποία απαιτείται «πρώτιστα η απάρνηση όλων εκείνων των παθών, των πειρασμών και πονηρών σκέψεων που συνιστούν εμπόδιο στην μέθεξη του ανθρώπου με το Θεό» (Γεώργιος Τσέτσης).

Από την άλλη μεριά δευτερεύουσες προϋποθέσεις ορίζονται οι εξής :

1. Να κάνει θαύματα
2. Να έχει αδιάφθορο σώμα»

(Πηγή: https://www.pemptousia.gr/2016/09/i-diadikasia-ke-i-proipothesis-tis-agiokatataxis/ )

Τα δυο πρώτα κριτήρια είναι αυτονόητα. Προφανώς ο Άγιος της Ορθοδοξίας πρέπει να είναι βαπτισμένος και ορθόδοξος. Το τρίτο όμως, η «πνευματική ακτινοβολία», η εφαρμογή και διδασκαλία της ορθοδοξίας σημαίνει απλώς ότι ακολουθεί πιστά το δόγμα του.  Ένα δόγμα που διδάσκει πράγματα ασύμβατα με την ουσιαστική καλοσύνη και «αδελφοσύνη». Η απέχθεια προς τους ομοφυλόφιλους, ο υποβιβασμός της γυναίκας, η τήρηση σκλάβων, η μισαλλοδοξία, είναι μέρη του δόγματος. Η παρθενία όπως έγραψα παραπάνω, προβάλλεται ως ύψιστη αρετή. Αν προσπαθούσαν όλοι οι χριστιανοί να «αγιοποιηθούν», θα εξαφανίζονταν σε μια γενιά αφού κανείς δεν θα άφηνε απογόνους.

Οι «δευτερεύουσες προϋποθέσεις» αγιοποίησης έχουν τα προβλήματά τους. Επιβεβαιωμένα θαύματα δεν έγιναν ποτέ από κανέναν. Οι «μαρτυρίες» θαυμάτων είναι είτε φανταστικές, είτε περιγράφουν στατιστικώς πιθανά φαινόμενα. Δεν έχει καμφθεί ποτέ η πραγματικότητα εξαιτίας θαύματος. Και πλησιάζοντας στη σύγχρονη εποχή, η καταγραφή και επιβεβαίωση ενός «θαύματος» γίνεται όλο και ευκολότερη με την τεχνολογία, και τα θαύματα όλο και λιγοστεύουν. Οπότε η προϋπόθεση του θαύματος για να γίνει κάποιος άγιος έχει προβλήματα και περνάει σε δεύτερη μοίρα.

Το «αδιάφθορο σώμα» (μακάβρια προϋπόθεση κατά τη γνώμη μου), είναι κάτι που επίσης αποδεικνύεται πλέον πολύ εύκολα επιστημονικά, αν συμβαίνει «εκ θαύματος» ή όχι.
Εξάλλου είναι υποκριτικό να αναφέρονται ως «αδιάφθορα», μουμιοποιημένα μέλη ανθρώπων που προβάλλονται ως αγίων, ενώ ίσως δεν ανήκουν καν στο αναφερόμενο πρόσωπο. Τα περισσότερα «μυροβολούν ως εκ θαύματος». Το θαυματουργό θα ήταν να μυρίζουν κάτι αδύνατο να χρησιμοποιηθεί, να αναλυθεί ή να ανακατασκευαστεί από ανθρώπους, όμως.

Η αγιοποίηση προσώπων από ένα δόγμα είναι παρόμοια με την προαγωγή προσώπων σε μια εταιρία εκατομμυρίων (εθελοντών) υπαλλήλων με υπερσυγκεντρωτικό ιδιοκτήτη (και 2.000 ετών καταστατικό). Θα προάγονται και θα προβάλλονται ως πρότυπα οι υπάλληλοι που προασπίζουν τα συμφέροντα της εταιρείας. Αυτό δεν τους κάνει «άγιους» για τους συναδέλφους τους ή την κοινωνία, αλλά για την εταιρία. Όπως η επιλογή «ποιμένα» δεν σε κάνει καλύτερο για το κοπάδι, αλλά μπορεί να σε κάνει μαντρόσκυλο του αφεντικού, φύλακα και τρομοκράτη του εκάστοτε κοπαδιού.

Η εγωιστική πίστη

Στους πιστούς απαντά μόνο ο θεός στον οποίο προσεύχεται ο καθένας τους.

Στην ιστορία των θρησκειών, οι θερμές προσευχές σε λάθος θεό δεν έκαναν ποτέ τον «σωστό» θεό να αποκαλυφθεί και να καταραστεί τον προσευχόμενο, ή να τον φέρει στον σωστό δρόμο. Κανένας δεν βλέπει τον θεό κάποιας θρησκείας για την οποία δεν είχε ακούσει ποτέ. Στα οράματα των πιστών εμφανίζονται πάντα οι θεοί και οι άγιοι της δικής τους θρησκείας. Δεν μιλά ποτέ ο Βράχμα σε χριστιανό, ο Δίας σε μωαμεθανό, ο Γιαχβέ σε σαμάνο. 

Τα παραπάνω δεν προβληματίζουν ιδιαίτερα έναν πιστό. Αν τον ρωτήσεις γιατί συμβαίνει, θα σου πει ότι οι θεοί που βλέπουν οι άλλοι είναι παραισθήσεις. Ή τέχνασμα του πονηρού που προσπαθεί να τους πλανήσει. Δεν μπορεί να σου εξηγήσει όμως γιατί τα δικά του οράματα δεν είναι παραισθήσεις, δημιουργία του μυαλού του, αποτέλεσμα ευσεβών πόθων. Γιατί η δική του «εμπειρία επαφής με το θείο» δεν είναι τέχνασμα του πονηρού για να τον κρατήσει μακριά από τον αληθινό θεό. Γιατί αμέτρητοι άνθρωποι που προσεύχονταν σε άλλους θεούς χιλιάδες χρόνια πριν εμφανιστεί η θρησκεία του και οι εκατομμύρια που προσεύχονται τώρα σε άλλους θεούς κάνουν λάθος, αλλά αυτός όχι, γιατί ο δικός του θεός είναι ο πραγματικός. Θα πει, «οι άλλες είναι ανθρωπογενείς θρησκείες, εγώ πιστεύω σε θεό εξ’ αποκαλύψεως» ή κάτι παρόμοιο, και θα νιώσει ικανοποιημένος με την εξήγησή του.

Η πίστη σε κάποιον θεό είναι αναπόφευκτα εγωιστική. Ο πιστός βλέπει αφ’ υψηλού τους άπιστους έστω και υποσυνείδητα, θεωρώντας ότι ο ίδιος γνωρίζει κάτι που εκείνοι αγνοούν. Πιστεύει σε μια υπέρτατη, αδιαμφισβήτητη αλήθεια που την αντιλαμβάνεται «με την καρδιά του» και δεν χρειάζεται άλλες αποδείξεις, με μια σιγουριά αυτοτροφοδοτούμενη από την πίστη. Μια σιγουριά που περνάει τα όρια της ξεροκεφαλιάς του τυπικού εγωισμού. Ο εγωιστής μπορεί να καταλάβει κατά βάθος μέσα του το λάθος του, ασχέτως αν μπροστά στους άλλους θα επιμείνει στη θέση του. Ο πιστός όμως είναι αδύνατον να δεχθεί ότι μπορεί να κάνει λάθος, γιατί κάτι τέτοιο θα κλόνιζε την απόλυτη σιγουριά της πίστης του. Και όσο περισσότερο χρόνο αφιερώνει στην πίστη του, όσο περισσότερα επενδύει σε αυτή στο παρόν περιμένοντας αιώνια ανταμοιβή στο μετά θάνατον μέλλον, τόσο δυσκολότερο είναι να απαγκιστρωθεί απ’ αυτή και να βρει λάθος στα αστήρικτα πιστεύω του. Αν βάλλονται αυτά, νιώθει ότι βάλλεται το Εγώ του και οι αντιδράσεις του είναι οι ανάλογες.

Είτε θα κλείσει τα αυτιά του στα επιχειρήματα και θα επικαλεστεί παράλογα νίκη, είτε θα φύγει από τη συζήτηση (βρίζοντας, καλημερίζοντας ή ευλογώντας), είτε θα αλλάξει θέμα σε κάτι πιο ευχάριστο, όπως τα θετικά μηνύματα της πίστης του. Τα πιστεύω του είναι αδιάσειστα και μη συζητήσιμα. Θυμάμαι να απαντάω κι εγώ με σιγουριά στο παρελθόν όταν συναντούσα άθεες απόψεις, «Τι είναι αυτά που λες; Φυσικά και υπάρχει Θεός, και ζωή μετά θάνατον», εξίσου αστήρικτα με όλους όσους λένε το ίδιο. Δεν αντιλαμβανόμουν ότι είχα το υπεροπτικό ύφος κάποιου που νομίζει ότι ξέρει μια μεγάλη αλήθεια που οι άλλοι αδυνατούν να κατανοήσουν.

Οι περισσότερες θρησκείες είναι σωτηριολογικές. Θεωρούν τη ζωή προσωρινή, την ψυχή αιώνια. Επικεντρώνουν τον πιστό στη σωτηρία της ψυχής του προτρέποντάς τον να αγνοήσει τα εγκόσμια. Και σε πολλές περιπτώσεις τον καθοδηγούν όχι απλώς να τα αγνοήσει, αλλά και να τα καταστρέψει. Το δόγμα μπορεί να ζητά παράλογα πράγματα, και ο πιστός πρέπει να υπακούσει. Για τη σωτηρία της ψυχής του, ο πιστός μπορεί να θεωρήσει αμαρτωλούς τους ομοφυλόφιλους και να τους μαστιγώσει, να λιθοβολήσει γυναίκες, να γίνει μισαλλόδοξος και ρατσιστής, να σκοτώσει αλλόθρησκους. 

Η οπτική του Παύλου στην Α’ προς Κορινθίους επιστολή (6,9-10) είναι ενδεικτική και χαρακτηριστική:
«Η δεν γνωρίζετε, ότι όσοι διαπράττουν αδικίας, δεν θα κληρονομήσουν την βασιλείαν του Θεού; Μη πλανάσθε, ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτραι ούτε μοιχοί ούτε θηλυπρεπείς ούτε αρσενοκοίται οὔτε πλεονέκται οὔτε κλέπται οὔτε μέθυσοι, οὐ λοίδοροι, οὐχ ἅρπαγες βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι».
Στο μυαλό του πιστού που διαβάζει το παραπάνω χωρίο εξισώνονται πόρνοι, ειδωλολάτρες (δηλαδή αλλόθρησκοι), μοιχοί, θηλυπρεπείς, και ομοφυλόφιλοι με τους κλέφτες, τους ψεύτες, τους (άχρηστους και βλαπτικούς) μέθυσους και τους πλεονέκτες εκμεταλλευτές. Είναι όλοι αμαρτωλοί και κανείς τους δεν θα κληρονομήσει τη βασιλεία του Θεού. Με μια αφοριστική πρόταση-μονοκονδυλιά, ο Παύλος αναμειγνύει και καίει τα χλωρά μαζί με τα ξερά, ονομάζοντας αυθαίρετα «αμαρτίες» την ομοφυλοφιλία, τους εθισμούς και τις εκτός γάμου σχέσεις.

Για κάποιον παράξενο λόγο βέβαια, η πλειοψηφία των ετεροφυλόφιλων πιστών ανδρών δεν σταματά να «μοιχεύει» σωματικά και πνευματικά με κάθε ευκαιρία, ενώ ταυτόχρονα οικτίρει ή και μισεί τους ομοφυλόφιλους ως αμαρτωλούς που δεν μπορούν να πολεμήσουν το «ελάττωμά» τους. Εξάλλου, για τον εαυτό τους, «φταίει ο πονηρός που τους πολεμά με πειρασμό, αλλά αυτοί αν και ταπεινοί, πέφτουν και ξανασηκώνονται». Πίσω από μια προσποιητή ταπεινοφροσύνη, κρύβεται ένας μεγάλος εγωισμός. Ο εγωισμός αυτού που θεωρεί ότι προσπαθεί να κάνει το σωστό, το πρέπον, το θεάρεστο, υπό το άγρυπνο βλέμμα του θεού του.

O άνθρωπος νιώθει ασφάλεια όταν ανήκει σε κάποια ομάδα. Και όσο πιο μεγάλη και δυνατή είναι αυτή η ομάδα, τόσο πιο μεγάλος και δυνατός νιώθει και ο ίδιος. Όταν λοιπόν γίνεται «στρατιώτης του θεού», νιώθει ότι ανήκει σε κάτι ανώτερο, μεταφυσικό και θεάρεστο. Ειδικά όταν του λένε πως είναι πλασμένος «κατ’ εικόναν και καθ’ ομοίωσιν» του Δημιουργού. Ο πιστός θεωρεί ότι έχει μέσα του κάτι θεϊκό. Ανώτερο. Αυτός δεν «προήλθε από πίθηκο». Πλάστηκε διαφορετικά, έχει ψυχή. Και αυτό είναι ένας λόγος παραπάνω να αρνείται αυτομάτως την Εξέλιξη. Πώς να δεχθεί ότι έχει κοινούς προγόνους με όλα τα πλάσματα, όταν το ιερό βιβλίο του μιλά για πρωτόπλαστους; Πώς να καταλάβει ότι το πολύτιμο Εγώ του είναι όλο δημιούργημα του μυαλού του και πεθαίνει μ’ αυτό, όταν η θρησκεία του, του τάζει αιώνια ζωή; 

Η εγωκεντρική στάση του ανθρώπου (συνήθως του άντρα), ενθαρρύνεται από τα ιερά βιβλία. Για τον χριστιανό, τα ζώα υπάρχουν για να τον υπηρετούν. Το λέει καθαρά στη Γένεση:
“Γεν. 1,28   Και ευλόγησεν αυτούς ο Θεός λέγων· “αυξάνεσθε και πληθύνεσθε, γεμίσατε όλην την γην και γενήτε κύριοι αυτής· σας δίδω την δύναμιν να είσθε κύριοι και εξουσιασταί των ιχθύων της θαλάσσης και των πτηνών του ουρανού, όλων των κτηνών και όλης της γης και όλων όσα, ως ερπετά, σύρονται επάνω εις την επιφάνειαν της γης”.

(Πηγή: http://www.imgap.gr/file1/AG-Pateres/AG%20KeimenoMetafrasi/PD/01.%20Genesis.htm )

Αν μη τι άλλο, τα ψάρια, τα πτηνά, τα ζώα και τα ερπετά, είναι σύμφωνα με τον Θεό υπό την κυριαρχία του ανθρώπου. Είναι ανώτερός τους. Η ζωή του έχει μεγαλύτερη σημασία από τη δική τους. Προσωπικά είμαι παμφάγος, θεωρώ αναπόφευκτο τον κύκλο της ζωής και προτιμώ να συμβαίνει με τον λιγότερο δυνατόν πόνο. Βλέπω όμως ότι ο άνθρωπος δεν σταματά στην κάλυψη των διατροφικών του αναγκών, αλλά δρα καταστροφικά τόσο για την υπόλοιπη χλωρίδα και πανίδα, όσο και για τον εαυτό του, εξυπηρετώντας βραχυπρόθεσμα συμφέροντα λίγων ή πολλών, χωρίς να δίνει σημασία στις μακροπρόθεσμες συνέπειες για τον πλανήτη και τη ζωή σε αυτόν. Και η θρησκεία δεν του δίνει καμία οδηγία για το αντίθετο, αντιθέτως, θεωρεί αυτόν τον κόσμο μάταιο και ασήμαντο. Σίγουρα δεν είναι μόνο θέμα θρησκείας. Είναι θέμα παιδείας. Οι μεγάλες θρησκείες όμως, για μια ακόμη φορά, θεωρούν τα εγκόσμια προσωρινά και μάταια, και τα εκμεταλλεύονται κατά το δοκούν διδάσκοντας την αδιαφορία προς αυτά. Ο ανθρωποκεντρισμός είναι μυωπική προοπτική. Ζούμε όλοι πάνω στον ίδιο πλανήτη. Αργά ή γρήγορα, ο αντίκτυπος των πράξεών μας στην άλλη άκρη του κόσμου, θα φτάσει στην πόρτα μας.

Οι θρησκείες που βάζουν κανόνες για να «ελέγξουν» τον εγωισμό μειώνοντας τον άνθρωπο, θεωρώντας τον αμαρτωλό και ασήμαντο, ταυτόχρονα φουσκώνουν το Εγώ του και τη σημασία του στον κόσμο, προβάλλοντάς τον ως εκλεκτό του θεού. Ο πιστός φέρεται προσποιητά ταπεινά απέναντι στον θεό και κρυφά αλαζονικά απέναντι στους ανθρώπους. Μετρά την αλαζονεία του σε μετάνοιες που έκανε, σε πόρτες που χτύπησε για να κηρύξει και τον έδιωξαν, σε άπιστους που πήρε μαζί του αυτοκτονώντας. Νιώθει ανάξιος και πανάξιος ταυτόχρονα, μπαίνοντας σε μια εσωτερική διελκυστίνδα χωρίς νόημα. Η αξία μας όμως καθορίζεται από τις πράξεις μας, όχι από το βάθρο που μας βάζει το εκάστοτε δόγμα. Και το Εγώ μας θα πρέπει να είναι περήφανο για τα έργα του, όχι για την καταγωγή και τα πιστεύω του.

Κουτρουβαλώντας από τον ουρανό

Στις συζητήσεις με πιστούς, βλέπω συχνά ότι έχουν μια στρεβλή εικόνα που ως ένα βαθμό είχα κι εγώ για τους άθεους όσο ήμουν χριστιανός. «Είναι αλιβάνιστοι, αδαείς, ανήθικοι, ακόλαστοι, κομμουνιστές (!;) ανθέλληνες, σατανιστές». Σαφώς υπάρχουν άνθρωποι που μεγάλωσαν σε μη θρησκευόμενο περιβάλλον και είναι κακόβουλοι και εγωιστές. Κακές συμπεριφορές όμως βλέπει κανείς και σε βαθιά θρησκευόμενες κοινότητες. Ο συσχετισμός είναι εντελώς αυθαίρετος. Ας μην ξεχνάμε ότι οι φυλακές είναι γεμάτες πιστούς όλων των θρησκειών. Στην πλειοψηφία τους οι «συνειδητοποιημένοι» άθεοι δεν είναι τίποτε από τα παραπάνω. Μεγάλωσαν όπως εγώ, σε θρησκευόμενες οικογένειες, και συνεχίζουν να ζουν με αυτές. Κάποιοι υπήρξαν ιερείς ή ιεροκήρυκες και γνωρίζουν τα ιερά βιβλία σε βάθος. Ήταν η κριτική ματιά προς τη θρησκεία τους που τους έκανε τελικά να δουν τα σημεία που τους έκρυβε η τυφλή πίστη και η δογματική ερμηνεία, και να απομακρυνθούν από αυτήν.

Ξέρω ότι η προσωπική μαρτυρία δεν είναι αξιόπιστη πηγή, αλλά οι συνειδητοποιημένοι άθεοι που γνωρίζω προσωπικά δεν είναι ανήθικοι ή κακόβουλοι, ούτε θεωρούν πως «χωρίς θεό όλα επιτρέπονται». Αντιθέτως η συνειδητοποίηση ότι ζούμε μια πεπερασμένη ζωή, τους έχει κάνει πιο ανθρωπιστές, πιο «οικολόγους». Γι’ αυτούς, ο χρόνος είναι τώρα και ο τόπος είναι εδώ.

Έχω ξαναγράψει ότι η διαπίστωση πως μάλλον δεν υπάρχει θεός ούτε με έκανε να νιώσω ελεύθερος, ούτε ήταν ευχάριστη. Ακριβώς το αντίθετο θα έλεγα. Δεν υπάρχει τίποτε ευχάριστο στο να ανακαλύψεις πως σε όλη σου τη ζωή έμαθες να πιστεύεις δυο μεγάλα «ψέματα». Ότι δηλαδή κάποια ανώτερη δύναμη σου κρατά στο χέρι σε κάθε σου βήμα, και ότι μετά θάνατον ξεκινά μια άλλη, αιώνια ζωή.

Γεννήθηκα και μεγάλωσα σε ελληνορθόδοξο περιβάλλον. Μπορεί να μην με ανάγκαζαν να πηγαίνω κάθε Κυριακή στην εκκλησία, αλλά μου έμαθαν από μικρό να προσεύχομαι κάθε βράδυ, και το έκανα με όλη μου την ψυχή. Μεγαλώνοντας στα κατηχητικά και τις χριστιανικές κατασκηνώσεις, ήμουν πολύ θερμός χριστιανός μέχρι τα 20 μου περίπου. Υπήρξα ομαδάρχης και κατηχητής. Στη συνέχεια βέβαια, όπως πολλοί άλλοι, θεώρησα τις ακραίες απόψεις του Δόγματος θρησκοληψία και ακολούθησα τον χριστιανισμό με τον τρόπο μου. «Στο κάτω κάτω, ο Θεός ξέρει τις προθέσεις μου και θα με κρίνει αναλόγως», σκεφτόμουν. Έφτιαξα μια δική μου θρησκεία. Όπως όλοι οι πιστοί, θα τολμήσω να πω.

Μπορεί λοιπόν να μην ακολουθούσα αυστηρά το ορθόδοξο δόγμα, αλλά θεωρούσα ΔΕΔΟΜΕΝΗ τη μετά θάνατον ζωή και την ύπαρξη του Δημιουργού. Είχα μάλιστα και μια δική μου «θεωρία» ότι μπορεί το επόμενο βήμα να μην είναι ο Παράδεισος, αλλά κάποιο «ανώτερο σχολείο» από τη Γη, στο οποίο προβιβάζεται το πνεύμα μας, «οδεύοντας προς τη θέωση». Όπως ανακάλυψα πολύ αργότερα, ούτε εγώ είχα ξεφύγει από τις επιρροές του «ανατολίτικου New Age spirituality».

Πάντως, πίστευα ακράδαντα ότι πεθαίνοντας θα έβλεπα τους ήδη νεκρούς φίλους και συγγενείς, και ότι θα μπορούσα να ταξιδέψω με το άυλο σώμα μου παντού και να μάθω τα πάντα για τα μυστήρια του σύμπαντος. Υπάρχει ζωή σε άλλους πλανήτες; Τι μορφή έχει; Τι συμβαίνει στις μαύρες τρύπες; Υπάρχουν άλλα σύμπαντα; Τα ερωτήματα ήταν ατελείωτα, κι επί 45 χρόνια ήμουν σίγουρος ότι μετά θάνατον θα ζήσω για πάντα και θα μάθω τα πάντα. Μέχρι που η προσπάθειά μου να αποδείξω τον ορθόδοξο χριστιανικό Θεό, με έφερε μπροστά στην ωμή πραγματικότητα. Όλα τα στοιχεία έδειχναν ότι δεν υπάρχει κανένας θεός, χριστιανικός ή μη. Κανένας «επουράνιος πατέρας» που θα μου κρατούσε για πάντα το χέρι. Δεν υπάρχει καμία μεταφυσική δραστηριότητα. Καμία αθάνατη ψυχή. Η συνείδησή μας, η προσωπικότητά μας, ο εαυτός μας, είναι δημιούργημα του εγκεφάλου μας και πεθαίνει μαζί του. Όλα δείχνουν ότι όπως όλα τα πράγματα στο σύμπαν, η προσωρινά οργανωμένη υλοενέργεια που αποκαλούμε άνθρωπο αργά η γρήγορα αποδιοργανώνεται και μετουσιώνεται σε άλλες μορφές ύλης και ενέργειας. Ότι με λίγα λόγια, ο θάνατος είναι αναπόφευκτος για όλους και για όλα. Ακόμη και το σύμπαν κάποια στιγμή θα ξεμείνει από αξιοποιήσιμη ενέργεια και θα «πεθάνει» μπαίνοντας σε μια αιώνια αδράνεια.

Η διαπίστωση, αν και δεν έγινε από τη μία μέρα στην άλλη, ήταν σοκαριστική. Αφού ξεπέρασα τις αρχικές σκέψεις ότι «με κυριεύει ο Διάβολος γιατί μπήκα σε πειρασμό να αμφισβητήσω τον Θεό», η πραγματικότητα με χτύπησε σαν πέτρινος τοίχος. Δεν φορούσα αλεξίπτωτο και δεν υπήρχε κανένα Χέρι για να με συγκρατήσει και να πέσω στα μαλακά. Θυμάμαι την αίσθηση, σαν να είχα φάει μια απρόσμενη δυνατή σφαλιάρα. Ήμουν σαν ζεματισμένος. Για αρκετές μέρες έχασα τον ύπνο μου. Σκεφτόμουν, «Είναι άδικο. Αν είναι έτσι, ποιο είναι το νόημα; Η ζωή κρατάει τόσο λίγο. Ξέρω τόσα πολλά, και θα πάνε όλα χαμένα», και πάει λέγοντας. Μου πήρε αρκετό καιρό να περάσω τα πέντε στάδια της θλίψης [1] και να συνειδητοποιήσω ότι δυσκολευόμουν να αποδεχθώ την πραγματικότητα επειδή έζησα πολλά χρόνια πιστεύοντας κάτι ευχάριστο αλλά ουτοπικό. Ότι μου έταξαν χωρίς αντίκρυσμα μια αιώνια ζωή, που όταν θα ανακάλυπτα ότι δεν υπάρχει, θα ήταν πλέον αργά. Αν είχα μεγαλώσει μαθαίνοντας ότι «ζούμε το πολύ 100 χρόνια, αφήνοντας το μικρό ή μεγάλο στίγμα μας στον κόσμο», θα είχα διαφορετική νοοτροπία. Αντί να προσπαθώ να ευθυγραμμίσω τη συμπεριφορά μου με τις επιταγές ενός δόγματος προκειμένου να σώσω την ψυχή ΜΟΥ, θα φρόντιζα για την ευημερία όλων βάσει των επιταγών της ενσυναίσθησης και της παιδείας μου. Αντί να μεγαλώνω με πρότυπα ασκητές και μάρτυρες που υπέφεραν για μια αστήρικτη πίστη, θα είχα πρότυπα μόνο ανθρώπους που με το έργο τους βοήθησαν την ανθρωπότητα να πάει μπροστά.

Μετά το πρώτο σοκ, ένιωσα εξαπατημένος. Όχι από τον θεό, καθώς αυτός δεν φαινόταν να υπάρχει. Ένιωσα εξαπατημένος από ένα κατηχητικό σύστημα που ξαφνικά αντιλαμβανόμουν ότι βρίσκεται παντού. Από τον σταυρό στη σημαία και τις σχολικές αίθουσες, μέχρι τον υποχρεωτικό εκκλησιασμό στο σχολείο και τον στρατό. Λυπάμαι που το λέω, αλλά μαζί με όλα τα καλά στοιχεία της αγάπης του Χριστούλη, από παιδί έμαθα να φοβάμαι ότι το σκοτάδι κρύβει δαίμονες, ότι ο Διάβολος θα πάρει την ψυχή μου, ότι πέφτω στο αμάρτημα της έπαρσης, έστω και μόνο αναγνωρίζοντας τις ικανότητές μου. Εξαπατήθηκα να πιστεύω ότι ένα ανώτερο ον έχει απαιτήσεις που πρέπει να εντοπίσω και να ακολουθήσω, αλλιώς θα υπέφερα αιωνίως. Λυπάμαι που το λέω, αλλά πολλές λάθος επιλογές μου καθορίστηκαν από τις θρησκευτικές μου πεποιθήσεις.
Πολλοί απολογητές χρυσώνουν το χάπι λέγοντας ότι η κόλαση δεν είναι κυριολεκτική, ότι είναι απομάκρυνση από τον θεό, ότι το θεϊκό φως φωτίζει τους ενάρετους και καίει τους αμαρτωλούς. Εγώ διδάχθηκα ότι υπάρχουν κυριολεκτικά καζάνια, φωτιές και διάβολοι. Εξάλλου οι Γραφές μιλούν για «τριγμό των οδόντων» και «άσβεστο πυρ».  Όποια ερμηνεία και να προτιμά ή να διδάσκεται κανείς όμως, δεν παύει να περιλαμβάνει μια δυσοίωνη απειλή αν δεν πιστέψεις στον θεό. «Ή θα με ακολουθήσεις, ή θα υποφέρεις. Είσαι ελεύθερος να αποφασίσεις».

Δυστυχώς, οι επιταγές των θρησκειών οδηγούν σε παράλογες αποφάσεις. Πόσα μεγάλα μυαλά και ταλέντα χάθηκαν κλεισμένα σε μοναστήρια; Πόσες ζωές χάνονται σε θρησκευτικούς πολέμους; Σε αυτοκτονίες και αυτοανατινάξεις πιστών; Σε δολοφονίες «μοιχαλίδων» και ομοφυλόφιλων; Πόσοι άνθρωποι νιώθουν εκ γενετής αμαρτωλοί και ανάξιοι χωρίς κανένα λόγο; Τα παραδείγματα δεν έχουν τέλος. Αν ο απώτερος σκοπός των θρησκειών είναι η δημιουργία καλύτερων ανθρώπων και κοινωνιών, θα έλεγα ότι δεν τα καταφέρνουν καθόλου καλά. Απώτερος σκοπός τους όμως δεν είναι αυτός.
Βλέπετε, η θρησκεία μάς μαθαίνει να επικεντρωνόμαστε στον αόριστο στόχο της μετά θάνατον ζωής και να αδιαφορούμε για την επίγεια. Η υπόσχεση της επόμενης, αιώνιας, άυλης ζωής, φέρεται ακυρωτικά και τιμωρητικά στην τρέχουσα πρόσκαιρη (για εμάς) και απτή πραγματικότητά μας. Αντί να υμνεί τη ζωή και τη διαιώνισή της, η θρησκεία εξιδανικεύει τον μοναχισμό και την παρθενία. Και το «αυξάνεστε και πληθύνεστε»; ακούω τη φαινομενικά λογική χριστιανική ερώτηση. Το ανθρώπινο είδος πρέπει να αναπαραχθεί και η θρησκεία δεν μπορεί προφανώς να σταματήσει την συνουσία. Μπορεί όμως να την ελέγξει. Να την επιτρέψει μόνο μέσα από τα ιερά δεσμά του γάμου και μόνο για την δημιουργία νέων πιστών, ποτέ για ικανοποίηση, ειδικά για τη γυναίκα. Να την ενοχοποιήσει, όπως κάθε εγκόσμια χαρά. Να παρουσιάσει ως εκλεκτούς αυτούς που θα παρατήσουν τα πάντα για να απομονωθούν, κόντρα στην ανθρώπινη φύση.

Έχω πει πολλές φορές ότι στον μακρόκοσμο του σύμπαντος είμαστε απολύτως ασήμαντοι. Και φυσικά χωρίς αιώνια ψυχή, είμαστε ακόμη πιο ασήμαντοι. Στον μικρόκοσμό της σύντομης ζωής μας όμως, είμαστε εξαιρετικά σημαντικοί. Ακόμη και αν η συμβολή μας είναι να κάνουμε τη δουλειά μας, να βοηθάμε την ηλικιωμένη γειτόνισσά μας, ή να μεγαλώνουμε τα παιδιά μας. Δεν είναι απαραίτητο να μείνουμε στα βιβλία της ιστορίας. Αρκεί να κάνουμε κάτι δημιουργικό, κάτι καλό, κι ας μην το μάθει ποτέ κανείς. Έχουμε την προνομιακή τύχη να είμαστε ζωντανοί. Ας το εκμεταλλευτούμε για όσο διαρκεί.

Έρχονται βέβαια ώρες που «ζηλεύω» τη βεβαιότητα των πιστών ότι όλα θα πάνε σύμφωνα με το σχέδιο του θεού. Που πιστεύουν βαθιά στη ζωή μετά θάνατον. Ώρες-ώρες απογοητεύομαι από την πορεία του κόσμου κι εύχομαι να μπορούσα να ξεχάσω όσα ξέρω και να ξαναπιστέψω τυφλά, να ξαναβρώ τη μακάρια ησυχία μου. Εξάλλου, «Η άγνοια είναι ευτυχία. Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι».
Κάτι τέτοιο είναι αδύνατον, όμως. Σαν ταχυδακτυλουργικό τρικ που ξέρω πλέον πώς γίνεται, η θρησκεία αδυνατεί να με ξαναμαγέψει. Το placebo δεν μπορεί να λειτουργήσει, όταν ξέρεις ότι είναι placebo. Αν κάνεις κριτική της θρησκείας σου όπως θα έκανες σε μια άλλη, βλέπεις τα αδύνατα σημεία της, και κάπου εκεί ξεκινά η αρχή του τέλους. Γι’ αυτό πολλοί πιστοί διακόπτουν μια συζήτηση που μπορεί να κλονίσει την πίστη τους δείχνοντας τα αδύναμα σημεία της. Η γνωστική ασυμφωνία τούς προειδοποιεί ασυνείδητα ότι πλησιάζουν σε επικίνδυνα νερά.

Χωρίς την απατηλή υπόσχεση της αιωνιότητας, μας φαίνεται ξαφνικά άσκοπη η ζωή επειδή έχουμε διαμορφώσει την παράλογη προοπτική πως «όσα είναι πρόσκαιρα, είναι απολύτως μάταια». Κάθε στιγμή όμως έχει την αξία της. Η ζωή δεν είναι «ωριμαντήριο» τυριών, για να καθόμαστε αδρανείς στο ράφι περιμένοντας την επόμενη φάση. Η ζωή χρειάζεται δράση, κίνηση, βελτίωση, θετικά επιτεύγματα.

Καταλαβαίνω ότι μας φαίνεται άδικο να ζούμε τόσο λίγο και μετά να περνάμε στην ανυπαρξία. Πρέπει όμως να το χωνέψουμε και να εκμεταλλευτούμε τις συγκυρίες που συντέλεσαν στο να γεννηθούμε. Να δημιουργήσουμε, να μάθουμε, να χαρούμε, να βοηθήσουμε τους άλλους.
Φανταστείτε πόσο άδικη θα φαινόταν η «ζωή» σ’ ένα φωτόνιο, που αφού γεννηθεί στην καρδιά του Ήλιου και περάσει εκατομμύρια χρόνια σε συνεχείς συγκρούσεις με άλλα σωματίδια μέχρι να βγει στην επιφάνειά του, κάνει ένα ταξίδι επτά λεπτών για να «πεθάνει» στο μάτι μας.


Δείτε τι λέει ο Καρλ Σέιγκαν για το νόημα της ζωής:
https://www.youtube.com/watch?v=Xl8-rXjVi0U

[1] Τα πέντε στάδια της θλίψης: https://www.onmed.gr/ygeia-psyhikh/story/309036/poia-einai-ta-5-stadia-tis-thlipsis

Τα «λογικά επιχειρήματα» των πιστών

«Η πίστη ξεκινά, εκεί που σταματάει η λογική».

Για έναν πιστό αυτή είναι μια θετική στάση, μια αρετή. Αν τον ρωτήσεις, θα σου πει ότι «Η πίστη ξεπερνά τη λογική, είναι υπέρλογη, θεόπνευστη, υπερβατική». Δεν πρόκειται να δεχθεί ότι η πίστη σε κάποιον θεό είναι εξίσου αστήρικτη με την πίστη ότι στον Ερμή βρέχει ρακόμελο. Ότι δεν είναι υπέρλογη, αλλά απλώς παράλογη.

Το βάρος της απόδειξης πέφτει σε αυτόν που κάνει τον ισχυρισμό. «Υπάρχει θεός, και μάλιστα είναι ο συγκεκριμένος, που προτιμά να τον λατρεύουν ως εξής, και δεν μπορείς να αποδείξεις το αντίθετο». Κι αυτό το λένε χιλιάδες θρησκείες με δεκάδες χιλιάδες παρακλάδια, που όλες πιστεύουν ότι η δική τους εκδοχή του θεού είναι η αληθινή. Η «τσαγιέρα του Ράσελ» [1] μας δείχνει ότι δεν μπορείς να αντιτάξεις λογικά επιχειρήματα σε κάτι που δεν αποδεικνύεται. Κανονικά, η συζήτηση θα έπρεπε να σταματήσει εδώ. Πίστη και λογική απλώς δεν συνάδουν. Αλλιώς δεν θα ήταν πίστη, αλλά γνώση.

Κάποιοι πιστοί όμως θεωρούν ότι έχουν αποδείξεις και λογικά επιχειρήματα για την ύπαρξη του θεού τους. Για έναν ομοϊδεάτη ή καλοπροαίρετο ακροατή, κάποια επιχειρήματα φαντάζουν συγκροτημένα και αδιάσειστα. Ειδικά όταν δεν ξέρει τι είναι οι λογικές πλάνες. Μου είχε κάνει μεγάλη εντύπωση όταν άκουσα  έναν από τους κατηχητές μου να λέει, «Aν ζήσω σαν να υπάρχει Θεός και δεν υπάρχει, δεν έχασα τίποτε. Αν όμως ζήσω σαν να μην υπάρχει και τελικά υπάρχει, έχω χάσει τα πάντα». Το βρήκα πανέξυπνο και μεγάλη αλήθεια. Χρειάστηκαν 35 χρόνια για να μάθω ότι πρόκειται για το «στοίχημα του Πασκάλ» [2] και ότι έχει τρομερά προβλήματα στη δόμηση και τη λογική του. Μήπως είναι ο λάθος θεός; Μήπως ενοχληθεί με την υστεροβουλία μου; Μήπως αδιαφορήσει πλήρως για την «θυσία» μου; Μήπως σπαταλώ άδικα τη μία και μοναδική ζωή μου ακολουθώντας λάθος οδηγίες;


Τα συνηθέστερα «λογικά» επιχειρήματα των πιστών είναι τα εξής:

- Όλοι οι λαοί πιστεύουν σε κάποιον θεό από την αρχαιότητα. Μάλιστα οι αρχαίοι Έλληνες αναφέρονται στον άγνωστο θεό [3], «προφητεύοντας» τον χριστιανικό. (Λογικό σφάλμα: προσφυγή στην πλειοψηφία [4]).

Η αστήρικτη άποψη των πολλών, δεν κάνει την άποψή τους σωστή. Εξάλλου υπάρχουν εκατομμύρια πιστοί σε κάθε μεγάλη θρησκεία. Ποιος έχει δίκιο; Δεν είναι θέμα ψηφοφορίας για να κερδίσει η πλειοψηφία σε ένα θέμα άποψης. Είναι θέμα στοιχείων, που δεν έχει όμως καμία θρησκεία.

-Άκου τι λένε οι ειδικοί θεολόγοι. Διάβασε τι έγραψε ο τάδε «θεόπτης» ιεράρχης. Υπάρχουν χιλιάδες επιστήμονες που πιστεύουν στον Θεό. Το λέει και ο τάδε διάσημος... (Λογικό σφάλμα: προσφυγή στην αυθεντία [5]).

Η γνώμη οποιουδήποτε σπουδαγμένου, ιεράρχη, σοφού, ηγέτη ή επιστήμονα, δεν έχει καμία απολύτως βαρύτητα χωρίς αποδείξεις. Ακόμη και στις θετικές επιστήμες, η επιστημονική κοινότητα δεν δέχεται τη γνώμη των αυθεντιών στον τομέα τους χωρίς αποδείξεις, χωρίς αιτιολόγηση. Ο καθένας μπορεί κυριολεκτικά να λέει ό,τι θέλει, ερμηνεύοντας τον κόσμο κατά το δοκούν και την πίστη του. Αυτό δεν κάνει τα λεγόμενά του πραγματικότητα. Πολλοί έξυπνοι άνθρωποι έκαναν λάθος στο θέμα των θεών, έστω και μόνο επειδή πίστεψαν σε εντελώς διαφορετικούς θεούς ο ένας απ’ τον άλλον.

-Αν έχουμε τόσο περιορισμένη γνώση για το σύμπαν, πώς ξέρεις ότι δεν υπάρχει θεός; (Λογικό σφάλμα: Προσφυγή στην άγνοια [6]).

Εδώ το ερώτημα αντιστρέφεται. Εγώ δεν ξέρω αν υπάρχει θεός. Απλώς δεν δέχομαι τον ισχυρισμό χωρίς αποδείξεις. Το ερώτημα είναι ΕΣΥ πιστέ πώς ξέρεις ότι υπάρχει, και μάλιστα είναι αυτός που πιστεύεις εσύ; Πώς ξέρεις ότι δεν εκνευρίζεις συνεχώς τον αληθινό Δημιουργό, προσευχόμενος σε έναν ανύπαρκτο θεό [7];

-Ο θεός βρίσκεται στα κβάντα, μέσα και έξω από το σύμπαν ταυτόχρονα, είναι άκτιστο φως, είναι στη δωδέκατη διάσταση που δεν είμαστε ικανοί να αντιληφθούμε. (Λογικό σφάλμα: Ο θεός των κενών [8] [9]).

Ο άνθρωπος μη θέλοντας να παραδεχθεί την άγνοιά του ούτε στον ίδιο του τον εαυτό, έχει την τάση μεταξύ άλλων να αποδίδει φαινόμενα σε ανώτερες, άγνωστες δυνάμεις. Οι κεραυνοί ήταν δημιούργημα του Δία για τους αρχαίους Έλληνες, ο Θεός διόρθωνε τις τροχιές των πλανητών για τον Νεύτωνα. Καθώς η γνώση αυξάνεται και η φύση εξηγείται, οι πιστοί αναγκάζονται να «αποδεικνύουν» την ύπαρξη του θεού κάνοντας μονίμως προσφυγή σε τομείς που η γνώση δεν έχει προχωρήσει ακόμη σε βάθος, ή σε τομείς που είναι άσχετοι με την ύπαρξη του θεού. «Κβάντα, άρα υπάρχει θεός. Υπερχορδές, άρα υπάρχει θεός. Περισσότερες διαστάσεις απ’ ότι αντιλαμβανόμαστε, άρα υπάρχει θεός». Όπως έχω ξαναγράψει, εξαιρείται η σκοτεινή ενέργεια. Κανείς δεν θέλει να συνδέσει τον θεό του με κάτι σκοτεινό.
«Ο άνθρωπος ήταν δημιούργημα του Θεού και ΔΕΝ συγγενεύει με τον πίθηκο» κραύγαζε η Εκκλησία 30 χρόνια πριν. Όταν το DNA απέδειξε πέρα από κάθε αμφιβολία τη σχέση όλων των έμβιων πλασμάτων, η Εκκλησία απλώς άλλαξε τροπάριο. «Ο άνθρωπος εξελίχθηκε, αλλά ήταν ζώο μέχρι που ο Θεός του εμφύσησε ψυχή». (Λογικό σφάλμα: moving the goalposts [10])

-Δες πόσο τέλεια έφτιαξε το σύμπαν ο θεός για να φιλοξενήσει ζωή. Αν είχε την τάδε ελάχιστη διαφορά, δεν θα είχαμε γεννηθεί. (Λογικό σφάλμα: διαστρέβλωση της ανθρωπικής αρχής [11]. Επίσης, ποιος θεός από όλους;).

Το σύμπαν κατ’ αρχάς είναι γενικά εντελώς αφιλόξενο και ακατάλληλο για τη ζωή. Στο μεγαλύτερο μέρος του επικρατούν ακραίες και ακατάλληλες συνθήκες θερμοκρασίας, πιέσεων, πρώτων υλών, ραδιενέργειας. Εμείς οι ίδιοι δυσκολευόμαστε πολύ να απομακρυνθούμε από τη λεπτή φλούδα ατμόσφαιρας που καλύπτει τη Γη χωρίς ειδικές προφυλάξεις.

Αν λοιπόν το σύμπαν ήταν διαφορετικό και οι συνθήκες δεν ευνοούσαν πουθενά την εμφάνιση ζωής, απλώς δεν θα ήμασταν εδώ να το συζητάμε. Επίσης, είμαστε τυχεροί που ο πλανήτης μας βρίσκεται στη «ζώνη της Χρυσομαλλούσας» [12] και οι συνθήκες ευνόησαν τελικά την ύπαρξη ζωής. Ας μη ξεχνάμε ότι τα πρώτα 10 από τα 14 δισεκατομμύρια χρόνια ζωής του σύμπαντος το Ηλιακό μας σύστημα δεν υπήρχε καν. Από τη στιγμή που οι συνθήκες στη Γη το επέτρεψαν και εμφανίστηκε ζωή, οι μονοκύτταροι οργανισμοί χρειάστηκαν γύρω στο ένα δισεκατομμύριο χρόνια για να γίνουν πολυκύτταροι [13]. Αν αυτό αποτελεί θεϊκό σχέδιο, μιλάμε για τεράστια σπατάλη χώρου και χρόνου για να εμφανιστεί τελικά ζωή σ’ έναν πλανήτη μινιατούρα, και να αλλάξει ήδη τουλάχιστον μια φορά η πορεία της εξέλιξής της με την πτώση του μετεωρίτη που εξαφάνισε τους δεινόσαυρους [14].

-Δες πόσα θαύματα έχουν κάνει οι άγιοι, πόσοι άνθρωποι βρήκαν την υγεία τους μέσω της προσευχής ή προσκυνώντας την τάδε εικόνα. (Λογικά σφάλματα, Η συσχέτιση συνεπάγεται αιτιότητα [15] (post hoc ergo propter hoc, βεβιασμένη γενίκευση [16], hasty generalization).

Αυτοϊάσεις μπορούν να συμβούν και συμβαίνουν παντού στον κόσμο, σε ανθρώπους που πιστεύουν σε διαφορετικούς θεούς, ή δεν πιστεύουν καθόλου. Η θαυματουργή εικόνα/εκκλησία/προσευχή θα έπρεπε να είναι αποτελεσματική πάντα για κάθε πιστό προκειμένου να τη θεωρήσουμε υπεύθυνη για την ίαση. Αντιθέτως όμως, στην πραγματικότητα από τους χιλιάδες που θα σπεύσουν να «προσκυνήσουν», ελάχιστοι θα γίνουν καλά. Δεν είναι επαρκώς πιστοί οι υπόλοιποι; Κάνει ο θεός επιλογές; Έχει σχέδιο που αλλάζει αν προσευχηθείς; Έχει σχέδιο που δεν αλλάζει; Αν ναι, η προσευχή και τα τάματα δεν πετυχαίνουν απολύτως τίποτε έτσι κι αλλιώς.

-Ο χρόνος είναι σχετικός. Η Δημιουργία δεν κράτησε κυριολεκτικά επτά μέρες. Το φως έχει πεπερασμένη ταχύτητα, γι’ αυτό είδαμε πρώτα το φως και ύστερα τον Ήλιο. Η ζωή ξεκίνησε όταν ο τάδε θεός φύτεψε ανθρώπους στη Γη. Η Γένεσις είναι ακριβής στην περιγραφή της. (Λογικό σφάλμα, a priori argument [17], «προσαρμογή» της πραγματικότητας στην άποψη).

Τα ιερά βιβλία, οι ιερές παραδόσεις, περιέχουν μόνο τη γνώση και τη φαντασία των δημιουργών τους. Ο πιστός που δεν τα θεωρεί μεταφορικά ή ποιητικά όμως, θα προσπαθήσει να αλλάξει τα δεδομένα όπως τον βολεύει προκειμένου να ταιριάξουν με το δόγμα του, με εξωπραγματικές διατυπώσεις και αυθαίρετα συμπεράσματα. Για παράδειγμα οι ιζηματικές αποθέσεις, τα διαδοχικά ετήσια στρώματα πολικών πάγων, η δενδροχρονολόγηση, η ραδιοχρονολόγηση, εντελώς ανεξάρτητοι μεταξύ τους τομείς επιβεβαιώνουν την δισεκατομμυρίων ετών ηλικία της Γης. Κι όμως, υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι που θα επιμείνουν ότι η Γη είναι μερικών χιλιάδων ετών, επειδή έτσι λέει το ιερό τους βιβλίο. Οι Αβορίγινες θεωρούν ότι η ζωή ξεκίνησε εκεί, παρά τις αντίθετες αποδείξεις του DNA που καταγράφει την πορεία των προγόνων τους ως εκεί ξεκινώντας από την Αφρική, όπως όλων μας. 

-Ο θεός υπάρχει επειδή το λέει στο ιερό μου βιβλίο. Το ιερό μου βιβλίο λέει ότι ο πραγματικός θεός θα αμφισβητηθεί από ασεβείς και αδαείς. (Λογικό σφάλμα, argument from scripture [18])

Στην ανθρώπινη γραπτή ιστορία υπάρχουν χιλιάδες ιερά βιβλία που υποστηρίζουν εντελώς διαφορετικά πράγματα. Ποιο έχει δίκιο; Χωρίς τεκμηρίωση, κανένα. Ειδικά όταν περιγράφουν σχίσιμο της θάλασσας, άλογα που πετούν ως το φεγγάρι, σταμάτημα του ήλιου στον ουρανό και άλλα εντελώς εξωπραγματικά φαινόμενα. Επίσης, αν ο δημιουργός του κόσμου αποφάσιζε να αφήσει κάποιο βιβλίο στον άνθρωπο, αυτό θα ήταν ένα και το περιεχόμενό του θα ήταν πολύ πιο ξεκάθαρο από τα αχανή και γεμάτα αντιφάσεις και «ανιερότητες» ιερά βιβλία των θρησκειών.

-Η Θεία Κοινωνία δεν μεταδίδει μικρόβια. Απόδειξη οι εκατομμύρια πιστοί που κοινωνούν τόσες εκατοντάδες χρόνια χωρίς πρόβλημα. (Λογικό σφάλμα: Προσφυγή στην άγνοια [19] )

Δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι η Θεία Κοινωνία ή κάποιο ιερό αντικείμενο γενικότερα δεν μεταδίδει μικρόβια, αν και κάτι τέτοιο θα ήταν πολύ εύκολο να εξεταστεί εργαστηριακά. Το ότι δεν γνωρίζουμε κάποιον που νόσησε, δεν σημαίνει ότι δεν νόσησε κανείς. Για την επιστημονική έρευνα του φαινομένου, μια μερίδα πιστών επικαλείται την «μη παρέμβαση του θεού» όταν ο άνθρωπος τον δοκιμάζει για να αποδείξει την ύπαρξή του. Στην πράξη βέβαια, πειράματα που έγιναν σε καθολικά τουλάχιστον δισκοπότηρα [20] [21], δεν έδειξαν καμία θαυματουργή μείωση των παθογόνων οργανισμών. Κανένα ιερό αντικείμενο καμίας θρησκείας δεν έχει μεταφυσικές ιδιότητες.

-Επειδή εγώ πιστεύω κι εσύ όχι, έχουμε διαφορετική λογική γι’ αυτό δεν καταλαβαίνεις τα επιχειρήματά μου. Όπως άλλη λογική έχει ένας Ασιάτης κι άλλη ένας Ευρωπαίος. Δεν βλέπεις για παράδειγμα πόσο διαφορετικά αντιμετωπίζουμε τις καταστάσεις από έναν Κινέζο; (Λογικό σφάλμα, σύγχυση εννοιών λογικής/κοινής λογικής. [22] )
Η λογική δεν είναι ήθη και έθιμα, συνήθεια ή άποψη. Ο μοχλός, ο τροχός, τα μαθηματικά, οι χημικές ενώσεις, ό,τι υπάρχει στο σύμπαν λειτουργεί με την ίδια λογική παντού και πάντα. Η λογική έχει «κανόνες» που ισχύουν με τον ίδιο τρόπο είτε είσαι στη Γη, είτε κάπου στον γαλαξία της Ανδρομέδας. Είναι ένας τρόπος να επιβεβαιώνουμε τις παρατηρήσεις μας για τον κόσμο, επειδή όταν είναι σωστή δίνει πάντα το ίδιο αποτέλεσμα. Η λογική δεν είναι κάτι ελαστικό. Είναι απόλυτη. Και δεν πρέπει να συγχέεται με την «κοινή λογική» που είναι περισσότερο κοινωνικές επιταγές και συνήθειες, παρά αποτέλεσμα λογικής σκέψης. Κάποτε ήταν κοινή λογική να πάρεις χρησμούς πριν ξεκινήσεις κάποιο μεγάλο έργο. Για κάποιους ακόμη και σήμερα η κοινή λογική λέει ότι η γυναίκα είναι κατώτερη από τον άντρα. Τίποτε από τα δύο δεν είναι πραγματικά λογικό όμως.

-Γιατί κολλάς στα συγκεκριμένα χωρία; Έτσι ήταν εκείνη την εποχή. Διάβασε την επί του όρους ομιλία, επικεντρώσου στα καλά σημεία. (Λογικό σφάλμα: cherry picking [23])
Θα περίμενε κανείς από ένα ιερό βιβλίο που ενέκρινε ένας δίκαιος θεός, ένας θεός της αγάπης, να περιέχει διαχρονικές οδηγίες «σωστής» ανθρώπινης συμπεριφοράς. Κι όμως, εκτός από επιστημονικές ανακρίβειες, στα ιερά βιβλία ο Θεός φαίνεται να εγκρίνει τη δουλεία, την κατωτερότητα της γυναίκας, τις κοινωνικές διακρίσεις, τον λιθοβολισμό των ομοφυλόφιλων. Δίνει μέχρι και οδηγίες για τη θανάτωση των αλλόθρησκων και την αρπαγή των παρθένων γυναικών τους.
Για τον πιστό όμως, αυτά είναι ψιλά γράμματα άνευ σημασίας. Κρατάει τα «αγαπησιάρικα» κομμάτια της θρησκείας του στα οποία τον έχουν κατηχήσει, παραβλέποντας τις παραφωνίες με κάθε τρόπο. Πρόσφατα σε δημοσίευμα που αφορούσε τη θέση της γυναίκας στη Βίβλο, μια κυρία σχολίασε, «Πού τα γράφει αυτά η Γραφή; Μάλλον στο Κοράνι αναφέρεστε». Όταν της επεσήμαναν τα χωρία στα οποία ο Θεός αποδεικνύεται μισογύνης, απάντησε πως αυτά είναι λεπτομέρειες, δεν πρόκειται να πάει να τα διαβάσει, εκείνη γαλουχήθηκε στην θρησκεία της αγάπης στο όνομα του Χριστού και θα παραμείνει χριστιανή.  Στη συνέχεια, με συνοπτικές διαδικασίες απαξίωσε τους συνομιλητές και δήλωσε ότι αποχωρεί από τη συζήτηση. Δεν ήθελε να ξέρει. Η γνωστική ασυμφωνία είναι αμείλικτη [24] [25] . Και η θεολογία περί θεοδικίας το ίδιο. Οποιαδήποτε κριτική σκέψη είναι «εκ του πονηρού» και καταπνίγεται συνειδητά.
-Ο Θεός δεν έχει δημιουργό, υπάρχει από πάντα. Ο Θεός είναι μέσα και έξω από το σύμπαν. Ο δικός μου θεός είναι ο σωστός επειδή είναι εξ' αποκαλύψεως. (Λογικό σφάλμα, special pleading [26]). Η εξαίρεση που ισχύει μόνο για τον εκάστοτε θεό, είναι ένα πολύ βολικό και εντελώς λανθασμένο επιχείρημα που οι πιστοί προσπαθούν να περάσουν ως λογικό. Ο θεός τους έχει πάντα μοναδικές ιδιότητες και ικανότητες, κάμπτοντας την πραγματικότητα. Σαν τον δράκο στο γκαράζ [27], είναι αόρατος, άοσμος, άπιαστος. Και σαν κάθε μυθολογικός θεός, είναι πανίσχυρος, μεταφυσικός, άχρονος.

Η λίστα δεν τελειώνει εδώ. Σχεδόν όλα τα λογικά σφάλματα χρησιμοποιούνται από πιστούς, προκειμένου να αιτιολογήσουν «λογικά» την πίστη τους.

Δυστυχώς, προσπαθώντας να συζητήσεις προκύπτει πολλές φορές το εξής πρόβλημα. Ανακαλύπτεις ότι ο συνομιλητής σου αγνοεί βασικές αρχές τις λογικής, της επιστημονικής μεθόδου, του τρόπου λειτουργίας της πραγματικότητας. Ότι μιλάτε διαφορετική γλώσσα, και ότι για να σε καταλάβει θα πρέπει να αφιερώσεις ώρες μετάδοσης πληροφοριών, ξεκινώντας από τα βασικά σε όλο και περισσότερα γνωστικά πεδία. Βλέπεις ότι δεν μπορείς να του απαντήσεις χωρίς να τον προσβάλλεις για την έλλειψη γνώσεών του. Και φυσικά δεν έχεις ούτε τον χρόνο, ούτε την ενέργεια να κάνεις κάθε φορά «μάθημα» σε κάποιον άγνωστο για πολύπλοκα θέματα που ακόμη και να θέλει να καταλάβει, η γνωστική ασυμφωνία πιθανώς δεν θα τον αφήσει. Που συνήθως δεν θέλει και δεν θα θελήσει ποτέ να καταλάβει, γιατί η πίστη του είναι πιο ανακουφιστική από την πεζή αλήθεια.
Έχω διαβάσει έχω ακούσει κι έχω δει πολλούς απολογητές και με έχουν απογοητεύσει όλοι. Καμία απόδειξη και κανένα επιχείρημά τους δεν στέκει λογικά. Αν γνωρίζει κανείς κάτι έξω από τα τετριμμένα και χιλιοδιαψευμένα μονοπάτια της απολογητικής, ας μας το μεταφέρει. Θα χαρώ πολύ και να το μάθω και να το φωνάξω στον κόσμο.

Στο βίντεο που ακολουθεί και ήταν το τελικό έναυσμα να γράψω τα παραπάνω [ευχαριστώ πολύ:)], ο Στέφανος (Καθημερινή Φυσική) αναφέρεται γενικότερα σε ανθρώπινες συμπεριφορές, που όμως είναι εξίσου στερεοτυπικές στον «διάλογο» με πιστούς που νομίζουν ότι χρησιμοποιούν «λογικά επιχειρήματα».

https://www.youtube.com/watch?v=qyaBLfWdFf0


Λινκ σε θέματα που αναφέρθηκαν:


[1] https://el.wikipedia.org/wiki/Τσαγιέρα_του_Ράσελ

[2] https://el.wikipedia.org/wiki/Το_στοίχημα_του_Πασκάλ

[3] https://el.wikipedia.org/wiki/Άγνωστος_Θεός

[4] https://el.wikipedia.org/wiki/Προσφυγή_στην_πλειοψηφία

[5] https://el.wikipedia.org/wiki/Προσφυγή_στην_αυθεντία

[6] https://el.wikipedia.org/wiki/Προσφυγή_στην_άγνοια

(Σειρά The Simpsons, προσευχή σε λάθος θεό)
[7] https://www.goodreads.com/quotes/1490518-if-you-pray-to-the-wrong-god-you-might-just

Ο θεός των κενών

[8] https://en.wikipedia.org/wiki/God_of_the_gaps

[9] https://onthewaytoithaca.wordpress.com/2010/12/12/ghost-in-the-machine-5-4/

[10] https://rationalwiki.org/wiki/Moving_the_goalposts

[11] https://el.wikipedia.org/wiki/Ανθρωπική_αρχή

Ζώνη της Χρυσομαλλούσας
[12] https://www.maxmag.gr/first-page/spania-gi-o-kanonas-tis-chrysomalloysas/

[13] https://el.wikipedia.org/wiki/Πολυκύτταρος_οργανισμός

Ο μετεωρίτης που εξαφάνισε τους δεινόσαυρους
[14] https://en.wikipedia.org/wiki/Chicxulub_crater

Η συσχέτιση συνεπάγεται αιτιότητα
[15] https://el.wikipedia.org/wiki/Cum_hoc_ergo_propter_hoc

[16] https://el.wikipedia.org/wiki/Βεβιασμένη_γενίκευση

A priori argument («προσαρμογή» της πραγματικότητας στην άποψη)

[17]http://utminers.utep.edu/omwilliamson/ENGL1311/fallacies.htm

Argument from scripture. (Είναι αλήθεια επειδή το γράφει το ιερό βιβλίο μου)
[18] https://religions.wiki/index.php/Argument_from_scripture

[19] https://el.wikipedia.org/wiki/Προσφυγή_στην_άγνοια

Πείραμα μετάδοσης μικροβίων με δισκοπότηρο

[20] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2130181/pdf/jhyg00103-0044.pdf

[21] https://www.cambridge.org/core/journals/epidemiology-and-infection/article/experiments-on-the-communion-cup/0640F2E6BCE1490EAFD5630CA0C0AEFB

[22] https://el.wikipedia.org/wiki/Κοινή_λογική

Cherry picking (επιλογή σύμφωνων με τη γνώμη μας στοιχείων):
[23] https://en.wikipedia.org/wiki/Cherry_picking

Γνωστική ασυμφωνία:
[24] https://www.psychologynow.gr/istoria-psyxologias/theories-psyxologias/6729-i-theoria-tis-gnostikis-asy-fonias-tou-leon-festinger.html

[25] https://en.wikipedia.org/wiki/Cognitive_dissonance [26] https://www.logicallyfallacious.com/logicalfallacies/Special-Pleading

[27] https://antikleidi.com/2018/09/08/dragongarage/

Η εικόνα της δημοσίευσης είναι «κλεμμένη» και διαμορφωμένη αναλόγως στα ελληνικά από αυτό το πολύ πετυχημένο δημοσίευμα: 20 Fallacies Most Commonly Used By Dumb People To Win Arguments And How To Recognize Them

https://www.demilked.com/logical-fallacies-dumb-people/